Mình muốn chia sẻ một góc nhìn mà mình đã quan sát khá lâu về thực trạng sáng tạo nội dung hiện nay. Cảm giác của mình là mọi thứ đang dần trở thành một vòng lặp nhàm chán, nơi mà người ta “ráng” tạo nội dung chỉ để có cái gì đó đăng lên, chứ chất lượng và sự khác biệt thì gần như bị bỏ quên.
Báo chí thì cũng không khá hơn, cứ như kiểu chỉ “đưa tin” cho xong, còn nội dung thì copy qua copy lại, nhái nhau đến mức đôi khi mình tự hỏi: “Ủa, sáng tạo đâu rồi?”
Nội dung giờ đây: “Ráng” cho có
Anh em chắc cũng thấy, mở mạng xã hội lên là cả đống nội dung tràn ngập. Từ TikTok, YouTube, Instagram cho đến X, đâu đâu cũng thấy người ta đăng bài, làm clip, viết status.
Nhưng mà thử nhìn kỹ lại xem, bao nhiêu trong số đó thực sự khiến anh em phải dừng lại, phải suy nghĩ, hay phải cảm thấy “Ồ, cái này mới thật!”? Mình cá là không nhiều.
Phần lớn chỉ là những thứ lặp đi lặp lại: trend này hot thì nhảy vào làm theo, ai nói gì hay thì bê nguyên xi, hoặc tệ hơn là lấy luôn nội dung của người khác, đổi chút đỉnh rồi đăng như của mình.
Việc xào đi nấu lại hay “mượn” nội dung từ những người khác là việc không hiếm hiện nay
Cái sự “ráng” này nó đến từ áp lực phải hiện diện, phải có mặt trên mạng để không bị lãng quên. Content creator giờ đây không chỉ là người sáng tạo mà còn là người chạy đua với thuật toán, với lượt view, với sự chú ý ngắn ngủi của khán giả.
Chỉ vì lượt like mà đôi khi các người làm nội dung đã “ráng” để có được nội dung phản cảm
Thành ra, thay vì ngồi xuống nghĩ xem làm sao để tạo ra cái gì đó thực sự khác biệt, thực sự có giá trị, thì người ta chọn cách đi đường tắt: làm nhanh, làm nhiều, làm cho xong. Kết quả là nội dung cứ na ná nhau, thiếu chiều sâu, thiếu cái hồn mà đáng lẽ ra sáng tạo phải có.
Mình không trách anh em nào làm nội dung đâu, vì áp lực là có thật, và anh em phải chạy đua với những KPI bài viết được đưa ra hàng ngày. Nhưng mà khi mọi người đều chạy theo số lượng, thì chất lượng bị hy sinh là điều không tránh khỏi.
Ví dụ đơn giản, anh em mở TikTok lên mà xem, bao nhiêu clip chỉ là lặp lại một điệu nhảy, một câu nói trending, hay một kiểu edit y chang nhau. Nó vui thì có vui, nhưng xem một hồi thì chán, vì chẳng có gì mới mẻ để mà đọng lại.
Báo chí: “Đưa tin” chứ không làm tin tức
Còn báo chí thì sao? Ngày xưa, báo chí là nơi mình tìm đến để hiểu sâu hơn về một vấn đề, để đọc những bài phân tích sắc sảo, những câu chuyện được đào bới kỹ lưỡng.
Nhưng giờ đây, báo chí Việt Nam (và cả một phần thế giới nữa) dường như chỉ còn là cỗ máy “đưa tin”. Một sự kiện xảy ra, cả chục tờ báo cùng đăng bài, mà nội dung thì y chang nhau, chỉ khác mỗi cái tiêu đề cho giật tít hơn một chút. Không có phân tích, không có góc nhìn riêng, không có sự điều tra để mang lại giá trị gì thêm cho người đọc.
Việc được xem những góc nhìn riêng cũng như nhận định từ những cây viết uy tín thực sự không còn thấy nhiều ở thời điểm hiện tại
Mà cái tệ hơn nữa là chuyện copy-paste. Anh em để ý mà xem, có những bài báo rõ ràng là lấy từ nguồn khác, thậm chí từ mạng xã hội, rồi viết lại sơ sài, không kiểm chứng, không bổ sung. Mình từng thấy một vụ, một người đăng status trên Facebook, chưa đầy vài giờ sau đã thấy cả loạt báo “đưa tin” dựa trên đúng cái status đó, mà chẳng ai buồn xác minh xem thật hay giả.
Báo chí giờ đôi khi chẳng khác gì một cái loa phóng thanh, ai nói gì thì khuếch đại lên, còn vai trò làm tin tức – tức là tìm tòi, khai thác, trình bày một cách có trách nhiệm – thì gần như biến mất.
Chưa kể, cái kiểu giật tít câu view giờ thành “đặc sản” luôn rồi. Tin tức gì cũng phải thêm mấy từ “sốc”, “kinh hoàng”, “không ngờ tới” để lôi kéo người đọc, dù nội dung bên trong có khi chẳng có gì đáng kể. Mình đọc mà đôi lúc tự hỏi: “Người ta có còn tôn trọng độc giả nữa không, hay chỉ xem mình là con mồi để kiếm click và like?"
Sao lại thành ra thế này?
Mình nghĩ cái gốc của vấn đề nằm ở vài thứ.
Thứ nhất là sự cạnh tranh khốc liệt trên mạng. Khi mọi thứ đều được đo bằng lượt xem, lượt like, thì người ta không còn thời gian hay động lực để đầu tư vào chất lượng nữa.
Làm cái gì nhanh, dễ viral thì làm, còn sáng tạo thực sự thì tốn công, tốn sức, mà chưa chắc đã được đền đáp. Anh em làm nội dung chắc hiểu, một video tốn cả tuần để nghiên cứu, quay dựng tử tế đôi khi lại thua xa một clip nhảm nhí quay vội trong 5 phút.
Thứ hai là tâm lý đám đông. Khi một thứ gì đó hot, ai cũng muốn nhảy vào để “ăn theo”, từ creator cá nhân cho đến báo chí. Thành ra, thay vì tạo ra cái mới, người ta chỉ sao chép cái đang có sẵn, rồi thêm thắt chút đỉnh cho khác đi tí xíu. Mà cái “khác đi tí xíu” đó thường chẳng đủ để gọi là sáng tạo.
Những chủ đề drama, hot và nhức nhối luôn được quan tâm đã góp phần làm xấu đi mọi thứ
Thứ ba là khán giả – tức là anh em mình đây – cũng có phần “góp sức” vào chuyện này. Mình phải thừa nhận, đôi khi mình cũng lười, chỉ muốn xem cái gì nhẹ nhàng, giải trí nhanh, chứ không muốn đọc hay xem cái gì quá sâu sắc, quá phức tạp.
Thành ra, người làm nội dung họ cũng chiều theo, vì họ biết cái gì dễ tiêu hóa thì sẽ được đón nhận hơn. Cứ thế, vòng luẩn quẩn này nó kéo dài mãi.
Có lối thoát không?
Mình nghĩ là có, nhưng không dễ. Với creator, mình mong anh em nào còn đam mê thực sự thì hãy cố giữ lấy nó. Đừng chạy theo trend mãi, mà hãy thử ngồi xuống, nghĩ xem mình muốn nói gì, muốn để lại gì cho người xem.
Một nội dung tử tế, có tâm, có chất, dù không viral ngay, nhưng về lâu dài sẽ tạo được dấu ấn riêng. Mình tin là vẫn có những khán giả biết trân trọng điều đó.
Còn báo chí, mình hy vọng họ quay lại với cái gốc của nghề: làm tin tức, chứ không chỉ đưa tin. Đào sâu hơn, phân tích kỹ hơn, và chịu trách nhiệm với những gì mình viết. Đừng để độc giả mất niềm tin, vì một khi niềm tin mất đi thì khó mà lấy lại được.
Nói chung, thực trạng sáng tạo nội dung giờ đây đúng là đáng buồn thật. Nhưng mình vẫn tin rằng, trong cái mớ hỗn độn này, vẫn có những người đang âm thầm làm việc tử tế, tạo ra những thứ đáng giá.
Chỉ là họ bị lấn át bởi đám đông ồn ào kia thôi. Mình hy vọng một ngày nào đó, sáng tạo sẽ quay lại đúng nghĩa của nó: không chỉ là “ráng” cho có, mà là tạo ra cái gì đó thực sự khác biệt, thực sự có ý nghĩa.